Van den vos Reynaerde is geen onschuldige dierenfabel. Het gedicht is een scherpe, soms genadeloze spiegel van de feodale maatschappij in de dertiende eeuw. Macht, hypocrisie, rechtspraak en geweld worden erin ontleed met een precisie die zelden wordt geëvenaard. In die wereld speelt drank een subtiele maar betekenisvolle rol. Niet als versiering, maar als sociale handeling. En tussen wijn en overvloed verschijnt ook mede, kort genoemd, maar geladen met culturele herinnering.
Het epos wordt traditioneel toegeschreven aan Willem die Madoc maecte, een auteur die zijn publiek uitstekend kende. Reynaert is geen held en geen demon, maar een functioneel personage: hij legt de zwakheden van anderen bloot door ze te bespelen. Leugen, retoriek en toneel zijn zijn wapens. In zo’n wereld is niets toevallig, ook drank niet.
Wanneer Reynaert en zijn tegenstanders samenkomen aan het hof van koning Nobel, gebeurt dat binnen een strikt ritueel kader. Maaltijden, gastvrijheid en drank structureren de sociale orde. Ze markeren wie welkom is, wie gehoord wordt en wie buitengesloten blijft. Mede, als drank met een lange traditie, verschijnt hier als echo van oudere hofcultuur.
In Van den vos Reynaerde is het hof geen moreel centrum, maar een toneel. De dieren verzamelen zich rond de koning, niet uit loyaliteit, maar uit eigenbelang. Eten en drinken horen bij dat spel. Ze creëren een façade van orde en gemeenschap, terwijl onderhuids alles rot is.
Mede wordt genoemd in passages die verwijzen naar overvloed en beloning. Dat is geen toeval. In oudere Germaanse en vroegmiddeleeuwse contexten was mede dé drank van het hof: geschonken bij eden, bij verzoening, bij erkenning van hiërarchie. Dat deze drank in Reynaert nog aanwezig is, wijst op continuïteit. Maar de context is veranderd. De rituelen blijven, de ethiek erachter is uitgehold.
Reynaert zelf belichaamt de breuk tussen oude en nieuwe waarden. Hij kent de regels, maar gelooft er niet in. Hij gebruikt het ritueel zonder erdoor gebonden te zijn. Wanneer hij belooft, zweert of deelneemt aan hofmomenten, doet hij dat strategisch.
In die zin is mede bij Reynaert geen drank van gemeenschap, maar een rekwisiet. Ze herinnert aan een tijd waarin woorden nog gewicht hadden, waarin drinken samen ook samen binden betekende. Reynaert misbruikt precies die verwachting. Dat maakt zijn bedrog effectief.
In middeleeuwse literatuur fungeert mede vaak als legitimerend element. Wie de beker ontvangt, wordt erkend. Wie schenkt, oefent macht uit. In Reynaert zien we hoe die symboliek wordt ondergraven. Macht is er niet gebaseerd op rechtvaardigheid, maar op sluwheid.
Dat mede nog wordt genoemd, toont dat de symboliek nog begrijpelijk was voor het publiek. De lach zit precies in dat contrast: een drank die ooit stond voor orde en verbondenheid circuleert nu in een wereld waar die orde fictief is. De drank verandert niet, maar haar betekenis wel.
Het gebruik van dieren maakt het mogelijk om menselijke zwakheden scherper te tonen. Drank versterkt dat effect. Dronkenschap, gulzigheid en beloning worden uitvergroot zonder expliciet moraliserend te worden.
Mede past hier perfect. Ze is geen dagelijkse drank, maar een marker van momenten waarop grenzen vervagen. In Reynaert vervagen die grenzen voortdurend: tussen waarheid en leugen, tussen recht en onrecht, tussen schuld en beloning. De aanwezigheid van mede versterkt dat liminale karakter.
Historisch gezien behoort Van den vos Reynaerde tot een periode waarin de oude halcultuur al grotendeels verdwenen was. Toch leeft ze voort in literatuur en symboliek. Mede is een overblijfsel van die cultuur: een drank van samenzijn, verhalen en gezag.
De satire van Reynaert werkt precies omdat het publiek die achtergrond kende. Men wist wat mede betekende. Men wist hoe een hof hoorde te functioneren. Het plezier van het verhaal ontstaat uit het zien mislukken van die verwachtingen. Mede wordt zo onderdeel van de ironie.
Net als in andere middeleeuwse teksten is mede impliciet verbonden met honing en arbeid. Bijen, imkers en seizoenen vormen de stille voorwaarde voor deze drank. In Reynaert is die arbeid volledig onzichtbaar. Dat is betekenisvol. Het hof consumeert, zonder te produceren. Het leeft op afstand van de bron.
Die afstand is een kernkritiek van het epos. Adel en macht hebben zich losgemaakt van verantwoordelijkheid. Mede, ooit diep verankerd in gemeenschap en wederkerigheid, circuleert nu in een context van uitbuiting en schijn.
Het belang van mede in Van den vos Reynaerde ligt in positionering. Ze verschijnt precies waar macht, beloning en erkenning worden gesuggereerd. Dat maakt haar tot een signaalwoord. Voor de middeleeuwse luisteraar was dat voldoende om een hele culturele laag te activeren.
Door mede te vermelden, roept de tekst een wereld op die ouder is dan de satire zelf. Dat maakt de kritiek scherper. Reynaert ondermijnt niet zomaar een systeem; hij ontmaskert een systeem dat zijn eigen symbolen leeg heeft gemaakt.
Mede wordt vandaag vaak geassocieerd met folklore of nichecultuur. In de context van Reynaert is ze iets anders: een residu van een morele orde die nog herkenbaar was, maar al niet meer functioneerde.
Daarom vraagt dit gedicht om langzaam lezen. Om aandacht voor details die ooit vanzelfsprekend waren. Mede is zo’n detail. Klein in omvang, groot in betekenis.
Van den vos Reynaerde is een verhaal waarin niemand onschuldig is en niets heilig blijft. Zelfs de symbolen van gemeenschap worden ingezet voor bedrog. Mede staat daarin niet centraal, maar ze is wel veelzeggend. Ze markeert het punt waarop oude waarden nog worden opgeroepen, maar niet meer worden waargemaakt.
Reynaert drinkt niet om te verbinden, maar om te manipuleren. Dat is zijn kracht en zijn aanklacht. En precies daarin toont het gedicht hoe diep mede ooit verankerd was in ideeën over macht, gemeenschap en waarheid. Zelfs wanneer ze wordt misbruikt, blijft haar symbolische gewicht intact. Dat maakt haar onmisbaar voor wie de middeleeuwen werkelijk wil begrijpen.
Deze kroniek kwam tot stand omdat ik het belang van mede wou aantonen in Nederland en Belgie en in de middeleeuwen. Het toont aan dat deze toch al aanwezig waren en toch van enig belang was in de middeleeuwen, want vaak hoor ik mensen vragen: was mede nog zo belangrijk in de middeleeuwen?
Daar het wordt vermeld in dit gedicht , toont het toch het belang aan volgens mij. Daarom kan ik u verzekeren dat de mede van Taranartos in Belgie en Nederland wel een historische connotatie hebben in de zin van een sociale aanwezigheid. Het toont niet hoe het werd gemaakt, daarvoor zijn andere bronnen zoals L’obel of Clutius die je terug kan vinden en downloaden in de honingarchieven, waar je PDF’s kunt downloaden over bronnen van mede, kruiden of zelfs hoe ze te maken.
