Toen ik voor het eerst, tiental jaren terug, een fles jadwiga in handen kreeg, vroeg ik mij al af: waarom deze naam? Apis kennende gaat het niet om een verzonnen verhaal of een prinses uit een disneyfilm. Jadwiga was een historische figuur met een belangrijke rol in het middeleeuwse Polen. Haar verhaal , hoe kort ook, voert ons naar koninklijke huwelijken en politieke belangen, geloof en een leven dat veel te vroeg eindigde , net zoals ook wij deze kennen in onze geschiedenis met Maria Van Bourgondië.
Ergens tussen die geschiedenis en de Poolse traditie van honingwijn of mede vinden we de Półtorak Jadwiga van Apis.
Jadwiga van Anjou werd geboren rond 1373 of 1374. Ze was een dochter van Lodewijk I, koning van Hongarije en Polen, en groeide op in een periode waarin dynastieke huwelijken een belangrijk middel waren om macht en grondgebied veilig te stellen.
In 1384 werd Jadwiga in Krakau gekroond tot heerser van Polen. Dat is een belangrijk detail. Ze was niet zomaar de echtgenote van een koning die zelf de macht uitoefende. Bij haar kroning werd de titel rex, koning, gebruikt. Daarmee werd haar positie als zelfstandig regerend vorstin benadrukt.
Ze was nog jong, maar haar rol was allesbehalve onbeduidend. Polen bevond zich in een politiek ingewikkelde periode en de toekomst van het koninkrijk hing mede af van de keuzes die aan het hof werden gemaakt.
In 1386 trouwde Jadwiga met Jogaila, de grootvorst van Litouwen. Na zijn doop nam hij de naam Władysław aan en werd hij koning van Polen als Władysław II Jagiełło. Het huwelijk verbond de Poolse kroon met Litouwen en speelde een belangrijke rol in de verdere kerstening van dat gebied.
Achter de plechtigheden en de koninklijke titels zat dus ook een politieke werkelijkheid. Het huwelijk was niet alleen een persoonlijke verbintenis, maar een gebeurtenis met gevolgen voor de toekomst van twee gebieden.
Jadwiga wordt vandaag niet alleen herinnerd om haar politieke rol. Ze staat ook bekend om haar religieuze overtuiging en haar inzet voor anderen.
Ze ondersteunde kerkelijke instellingen en liefdadigheidswerk en speelde een rol in de ontwikkeling van het onderwijs in Polen. Na haar dood werd haar nalatenschap verbonden met de heroprichting van de universiteit van Krakau, die later bekend werd als de Jagiellonische Universiteit. Haar testamentaire steun hielp bij de financiering daarvan.
Dat maakt haar verhaal interessanter dan dat van een vorstin die alleen door haar huwelijk de geschiedenisboeken haalde. Jadwiga leefde in een tijd waarin macht, geloof en maatschappelijke verantwoordelijkheid nauw met elkaar verbonden waren. Ze gebruikte haar positie om invloed uit te oefenen, al moeten we voorzichtig blijven met moderne ideeën over wat haar persoonlijke overtuigingen precies betekenden.
Haar leven eindigde bijzonder vroeg. In juni 1399 beviel ze van een dochter, die enkele weken later overleed. Jadwiga stierf zelf op 17 juli 1399, ongeveer 25 jaar oud.
Na haar dood groeide de verering voor haar. Eeuwen later, op 8 juni 1997, werd ze door paus Johannes Paulus II in Krakau heilig verklaard.
Zo bleef haar naam verbonden aan de Poolse geschiedenis, niet alleen als die van een koningin, maar ook als die van een heilige.
Polen heeft een lange geschiedenis van honingwijn. De drank wordt er miód pitny genoemd en kent verschillende traditionele categorieën. Een daarvan is Półtorak, een rijke stijl waarbij de verhouding van honing en water een belangrijk onderdeel van de definitie vormt.
Bij een Półtorak wordt één volume honing gecombineerd met een half volume water. Dat is een aanzienlijk grotere hoeveelheid honing dan bij lichtere traditionele medestijlen. De verhouding draagt bij aan het geconcentreerde karakter van de drank. Volgens de Europese productspecificatie is Półtorak een traditionele Poolse honingwijncategorie, met een eigen samenstelling en productiemethode.
Het is dus geen toevallige benaming voor een zoete mede, maar een verwijzing naar een herkenbare Poolse traditie. Deze traditie heeft zich verder gezet in dit recept gebrouwen naar een vermoedelijk recept voor deze koningin.
De Półtorak Jadwiga van Apis heeft een uitgesproken, diep smaakprofiel. De producent vermeldt dat aan de mede framboos en hondsroos worden toegevoegd.
Dat zijn twee ingrediënten die een eigen aromatische bijdrage leveren. Framboos brengt een herkenbaar fruitig karakter mee, terwijl hondsroos een andere, meer eigenzinnige fruitige en bloemige kant kan toevoegen. Samen geven ze de honingwijn een ander profiel dan een klassieke mede die uitsluitend op honing steunt.
Apis vermeldt voor zijn Półtorak een alcoholpercentage van 16 procent. Dat past bij de stijl: dit is geen lichte drank die je zonder veel nadenken naast een maaltijd inschenkt. Het is een mede waarbij je rustig de tijd kunt nemen om het aroma en de smaak te ontdekken.
Ik zou Jadwiga daarom niet meteen behandelen als een doorsnee aperitief. Proef eerst een kleine hoeveelheid op zichzelf en geef de drank wat ruimte in het glas. Wie graag combinaties probeert, kan denken aan pure chocolade of een dessert waarin rood fruit een rol speelt. Het gaat er niet om de mede zoeter te maken, maar om te ontdekken hoe de fruitige toetsen en de rijke honingbasis elkaar aanvullen.
Wat mij bij dit soort producten interesseert, is de ontmoeting tussen de naam op de fles en wat er daadwerkelijk in het glas zit.
Jadwiga verwijst naar een vrouw die eeuwen geleden leefde en een blijvende plaats kreeg in de Poolse geschiedenis. Apis verbindt die naam met een traditionele Poolse medestijl en een combinatie van honing, framboos en hondsroos.
Bij Taranartos vind ik dat een mooie manier om mede te ontdekken. Je begint misschien bij een naam of een verhaal, maar uiteindelijk wil je weten hoe de drank smaakt en wat haar onderscheidt van andere flessen.
De Półtorak Jadwiga brengt zo twee werelden samen: de geschiedenis van Polen en de eeuwenoude traditie van honingwijn. De koningin zelf kunnen we niet meer aan tafel uitnodigen. Haar naam leeft echter verder, zowel in de Poolse herinnering als op een fles mede die het ontdekken waard is.
Voor wie Jadwiga mede wilt proberen, klik hier.
Bij kruik en vuur,
Kristof
